Gaitasunen lanketa

Luberri Linux sistema diseinatuta dago ikastetxe baten irakasle eta ikasle guztien betebeharrak asetzeko. Orri honetan ikusiko dugu zer aplikazio eta nola erabili daitezkeen ikasleen gaitasunak lantzeko eta irakasleen jarduera laguntzeko.

Edukiak euskaraz egotea garrantzitsua da baina horiek ikusteko eta editatzeko aplikazioak euskaraz egotea oinarrizkoa da, eta Luberrin aplikazio guztiak euskaraz daude.

Aurkibidea

Irakurketa gaitasuna

Irakurketa arreta berezia eskatzen duen konpetentzia da. Badirudi aspaldi honetan ikasleen irakurtzeko gaitasuna, oro har, behera egin duela. Pisako diagnostikoen emaitza txar askoren kausa, sarritan, ikasleek enuntziatuak ulertzeko duten zailtasuna omen da. Digitalizazioak eskuragarri jartzen die ikasleei inoizko irakurgai aukera zabalena, baina “infoxikazio” honek irakurtzeko moduan eragina izan du: pantailetan testua azkar korritzeak, kontzentraziorako egokiak ez diren egoeretan irakurtzeak, prokrastinazioa… Badira, ordea, irakurketaren ulermena bultzatzen duten hainbat tresna Luberrin, hala nola hiztegiak, oharrak hartzeko tresnak, eskemak egitekoak. Ikus ditzagun batzuk:

Txikienekin hasita Gcompris jolas hezitzaileen paketeak badu atal bat letrak eta hitzak ezagutzeko eta hiztegia zabaltzeko.

Ordenagailuetan irakurgaien ohiko euskarriak dira web-orriak eta horiek irakurtzeko Luberrik hobesten duen nabigatzailea Firefox da. Nabigatzaile honek irakurketan kontzentratzeko tresna garrantzitsua du: irakurtzeko ikuspegia. URLen espazioaren eskuin aldean dagoen trepeta honek web orritik testua erauzi, arreta galarazten duten elementu guztiak kendu eta testua irakurtzeko letra, zabalera eta lerrokapena eta abar egokitzeko parada ematen du.

Horretaz gain, Luberrirako Firefoxek irakurketa laguntzeko bi gehigarri instalatuta ditu: batetik Euskalbar, hiztegi eta corpus multzo handi bat eskaintzen duen tresna, eta Adblock Plus iragarkien blokeatzailea.

Dislexia duten ikasleentzat Irakurle Digitala TTSa -testuak irakurtzen dituen gehigarria- instalatu daiteke.

Testuak irakurtzeko bigarren euskarria PDF dokumentuak dira, nolabait, fotokopien ondorengoak. PDFk badu paperaren aldean hainbat abantaila, esate baterako banatzeko erraztasuna, terminoen bilatzeko aukera; edonola inportantea da paperean irakurtzean ezinbestekoak diren arkatza, fosforitoa edo post-it oharren ordezkoak ezagutzea:

Evince dokumentuen ikustailea da PDFak irakurtzeko aplikazio lehenetsia oso arina delako. Lanabes askorik ez badu ere, testua bilatzeko eta laster-markak egiteko aukera ematen du eta testua nabarmentzeko eta post-it oharrak idazteko ere bai.

Xournal++ arbel zuria eskaintzeaz gain, PDF baten gainean edonolako nabarmentzeak, testuak eta formak eta irudiak eransteko aukera ematen du. Fitxategia > PDF oharrak.

Testuak irakurtzeko hirugarren formatu nagusia liburu elektronikoena da, gehienetan epub formatuan. Horrelakoak irakurtzeko Luberrik duen aplikazioa Foliate da. Liburuak irakurtzeko formatu oso ona eta testua hautatu eta aukera oso interesgarriak eskaintzen ditu. Ikusi irudia.

Testuaren formatua edozein dela, ulermenerako oinarrizko tresnak dira hiztegiak, itzulpenak, eta eskemak. Hona hemen Liberrik dituen aplikazio osagarri batzuk:

Hiztegien artean lehen Firefoxerako Euskalbar aipatu dut eta GoldenDict ere aukera interesgarriak ematen ditu euskara, gaztelania edo beste hizkuntzetarako.

Itzulpenak egiteko Crow Translate oso tresna baliagarria da. Martxan dagoela (abioan arrankatzeko ezar daiteke) edozein aplikazioan dagoen testua hautatu eta Ctrl+Alt+E egiten dugun une berean emango digu haren itzulpena.

Testuak luzeak direnean, haien edukiaren ideia nagusiak erauzteko, elkar lotzeko eta antolatzeko oso baliagarriak dira hainbat motako eskemak: ideia mapak, koadro sinoptikoak, kontzeptu-mapak… Horiek egiteko Luberrik hiru aplikazio ditu: Freeplane (Freemind-en ondorengoa), Draw-io edo Diagram eta kontzeptu mapetan zentratutako Heimer.

Freeplane bidez sortutako koadro sinaptikoa

Idazketa gaitasuna

Idaztea komunikatzea da eta ezagupenak finkatzeko modua ere bai. Eskuz zein teklatuz, txikitik handira. Zenbat buru hainbat aburu badago ere txikien kasuan eskuzko idazketa lehenetsi behar bada ere, komeni da lehen hezkuntzan teklatuko letren kokapena ezagutzea.

Xournal++ aplikazioan orri zurian edo koadrikulatuan idatzi daiteke eskuz arbel edo monitore digitalean edo ordenagailuan tableta digitalen bidez.

Gcompris, teklatu eta saguaren atalean, baditu letrak ezagutzeko ariketez gain eta prozesadore sinple bat.

Bigarren hezkuntzaren hasiera izan daiteke une egokia teklatuan ondo idazten ikasteko, alegia hamar hatzez eta teklatua begiratu gabe. Kontzentrazio eta diziplinaz eginez gero 20-30 ordu nahikoa izan daitezke. Luberrin mekanografia ikasteko aplikazioa Ktouch da. Erabiltzaileari profil bat sortzen dio eta komeni zaizkion ariketak eta errepasoak proposatzen dizkio. Ariketak eta laguntzako testuak eta abestiak euskaraz daude.

Testu prozesadore gisa Luberrik LibreOffice Writer erabiltzen du: funtzionalitatez beteta, euskaraz goitik behera, laguntza eta zuzenketa ortografikoa barne. Formatu guztiak onartzen ditu eta nahi den formatuan gorde daiteke.

Aurkezteko dokumentuetarako prozesadorea egokia bada, norberaren lanetarako praktikoagoa izan daiteke oharrak idazteko Zim Wiki; dena koaderno batean ondo antolatuta eta bilaketa tresna ahaltsuarekin.


Matematika, zientzia eta teknika gaitasuna

Alor honetan ere Gcompris lehen hezkuntzarako zenbaketak, aritmetika eta neurriak (pisua, ordua, dirua…) lantzen ditu

Kalkulu arinetarako kalkulagailua erabil dezakegu. Modu arrunta, aurreratua eta programaziorako modua ditu. Garai batean ohiko eztabaida zen ikastetxeetan kalkulagailua erabili behar ote zen. Egun, kontsentsu handia dago matematika eta bere mekanika manipulatuz eta paperean ikasi behar dela, batez ere adin txikikoen kasuan, eta digitalean garatu. Hurrengo tresnek digitalizazioa matematikaren irakaskuntza ekarpen handia egiten diote.

Kbruch aplikazioa oso lagungarria da zatikiak ikustarazteko eta haiek lantzeko.

LibreOffice Calc, eta orokorrean kalkulu orriak, ezinbesteko tresna dira lantoki eta laborategi guztietan. Notazio matematikoa, aldagaiekin lan egiteko aukerak eta funtzioak, estatistikak eta abar grafikoen bidez adierazteko oinarrizko tresna da. Bai Calc zein Writer eta LibreOfficeko aplikazio guztiek ekuazio editorea dute.

Geometrian digitalizazioak ere aurrerapen handia ekarri du: konpasa eta eskuaira erreproduzitzeko erabiltzen zen, baina geometria digitala, eta horretan Geogebra aplikazio nagusia da, aukera handia ematen du esperimentatzeko, parametro guztiekin “jolastuz” eta geometriarekin gozatuz. Luberrik Scratch offline eskaintzen du, konexiorik gabe erabili daitekeelako.

.

Matematika, irudigintza, sormena, estetika, funtzionalitatea… zer ez du lantzen SweetHome3D aplikazioak, bakarka edo taldean “egiten ikasi” praktikatzeko tresna bikaina.

LibreCAD bi dimentsioko marrazketa teknikoa praktikatzeko aplikazio txukuna da. Norbaiti motz geratzen bazaio edo 3Dn beste modu batez lantzeko FreeCAD edo Blender instalatu daitezke.

Matematika, irudigintza edo istorio audiobisualak kontatzeko modu desberdin bat eskaintzen du Scratch: moduluen bidezko konputazioa. Ikasleek algoritmoak ikasten dituzte narratiba, musika eta beste arloak garatzen. Hau ere offline bertsioa da.

Kimikaren laban suitzarra da Kalzium: taula periodikoa, molekulen editorea eta abar.


Geografia gaitasuna

KGeography aplikazioa kontinente eta estatuen geografia politikoa ikasteko laguntzen du. Kontinente, estatu eta erregioen izenak, banderak eta hiriburuen informazioa eta ariketa mota desberdinak ditu. Munduko izen guztiak euskaraz.

Mapen informazioa Interneten dago. Gehien erabiltzen diren mapak OpenStreetMap (mapen Wikipedia) eta Google Maps dira. Gehienetan Web-orrien bidez kontsultatzen dira baina Mapak aplikazioa OpenStreetMap eskaintzen digu. Internet behar da.

Stellarium aplikazioak gauden tokiko eta uneko ortzia erakusten ditu eta haren xehetasunak ematen dizkigu: planetak, izarrak, konstelazioak eta abar. Tokia eta unea alda daitezke eklipseak eta beste fenomenoak ikusteko.

Musika eta irudigintza gaitasuna

Musescore aplikazioak MIDI formatuko musika piezen partituren erreprodukzioa entzun eta ikusteko aukera ematen du eta musika partitura bidez konposatzeko, pintxo pintxo-tik dozenaka instrumentuko sinfonia bateraino.

Matematika atalean marrazketa teknikoari zuzendutako aplikazioak aipatu ditugu. Oraingoan artistikoarekin lotutakoak: txikientzat Tux Paint dugu bere efektu berezi eta forma eta irudi galeriarekin, Paint mitikoaren ordez Drawing dugu eta pintzel, akuarela, aerografo eta abarrentzat GIMP aplikazioa dugu. GIMP marrazkiak sortzeaz gain argazkien-moldaketak egiteko ere erabiltzen da. Dena den argazkien oinarrizko moldaketak, hala nola enkoadratzea, kontraste eta koloreen moldaketa Pix aplikazioaren bidez egiten ahal dugu errazago.

Aurrekoak bit-mapak lantzeko multzoan sartzen ahal dugu eta Inskcape aplikazioa marrazketa bektorialean. Azken hau logotipoak, kartelak eta antzekoetarako egokiagoa.

Komunikazio audiobisuala gaitasuna

OBS grabazio eta emisio aplikazio indartsua da. Haren bidez ikasleek sor ditzakete, besteak beste, Internet bidezko irrati edo telebista bat.

Audacity audio-editore ezaguna da. Grabazioak egiteko erabiltzen ohi da. Ikasleek erabili dezakete, besteak beste, podcast bat sortzeko.

Bi bideo editore ditu Luberrik: OpenShot bere sinpletasunagatik nabarmentzen da eta Kdenlive bere baliabideengatik. Hauen bidez ikasleek sor ditzakete laburrak, dokumentalak, stop-motions, elkarrizketak eta abar.

Irakasleentzako lanabesak

Ez dauka zentzu handirik bereiztea ikasleentzako eta irakasleentzako lanabesak baina aipatu gabe geratu diren aplikazio batzuk irakasleentzat oinarrizkoak dira:

Thunderbird Mozilla fundazioaren posta bezeroa da. Aukera ematen du hainbat posta kontu kudeatzeko eta haien artean partekatzeko kontaktuak eta sortzeko taldeak.

Ksnip pantaila argazkiak egin eta berauek editatzeko aplikazio aurreratua da. Bere editoreak etiketa, geziak, markagailu zenbakidunak, difuminatzailea eta beste tresna asko ditu. Pantaila argazkiak ezezik beste edozein irudi kargatu daiteke editatzeko.

Peek aplikazioak pantaila grabazioak egiten ditu GIF animazio formatuan. Animazio horiek edozein web orritan (Moodle, bloga…) txertatu daitezke irudi gisa.

Bideo-tutorialak egiteko Luberrik bi aplikazio ditu: batetik lehen aipatu dugun OBS eta VokoscreenNG. Lehenengoak aukera gehiago ematen ditu baina konplexu samarra da, bigarrena ordea oso sinplea da, pantaila kapturak eta, nahi izanez gero, bideo-kameraren irudiak gehitzen ahal zaizkie.

Xournal++ aplikazioa lehen aipatu dugu PDF dokumentuak markatzeko, PDF baten gainean erabili ordez orri zurian erabilita arbel digitala edo monitore interaktibo zein tabletetan atzamarra edo punteroaren bidez forma libre zein geometriko asko erabiltzen ahal dugu. Orri koadrikulatu, saredun eta partituradunak ere erabiltzen ahal dira.

Baina edozein aplikazio edo webgunean atzamarrez marrak eta bestelako eskuzko formak egin nahi badugu Gromit-MPX aplikazioa erabiltzen ahal dugu.

Bukatzeko Lumi aplikazioa aipatuko dugu. Haren bidez H5P ariketa interaktiboak diseinatu daitezke Moodletik kanpo. Zertarako? Moodle ez badugu erabiltzen ahal ditugu eta HTLM edo SCORM formatuan esportatuta edozein webgunean erabili. Eta, bestetik, erabiltzen ahal dute ikasleek H5Pak sortzeko, izan ere Moodlen irakasleek bakarrik sortzen ahal dituzte eta Lumiren bidez ikasleek asko ikasten ahal dute ariketa interaktiboak prestatzen.